Zimą wiele zwierząt ma trudne zadanie: jest zimno, a pożywienia jest mniej. Jeże, nietoperze, popielice i niektóre inne gatunki zapadają więc w sen zimowy, czyli hibernację. Ich ciało działa wtedy jak urządzenie z włączonym trybem oszczędzania energii.
Dlaczego zwierzęta śpią zimą?
Śnieg i mróz utrudniają znalezienie jedzenia. Zwierzę, które musiałoby przez całą zimę szukać pokarmu i ogrzewać ciało, zużywałoby bardzo dużo energii. Sen zimowy pomaga ją oszczędzać.
Podczas hibernacji serce bije wolniej, oddech staje się prawie niewidoczny, a ciało potrzebuje mniej energii. Zwierzę korzysta wtedy z zapasów tłuszczyku zgromadzonych jesienią. Można powiedzieć, że przełącza się w tryb „slow motion”, podobny do oszczędzania baterii w zabawce.
Nie wszystkie zwierzęta śpią jednak tak samo głęboko. Niektóre pozostają w głębokiej hibernacji przez długi czas. Inne co jakiś czas się wybudzają albo tylko stają się ospałe i poruszają się znacznie wolniej.
Jak zwierzęta przygotowują się do zimy?
Przygotowania zaczynają się zwykle jesienią. Zwierzęta jedzą więcej, szukają spokojnego schronienia i gromadzą zapasy energii. Ich przygotowania można przedstawić w kilku krokach:
- Zwierzę zdobywa więcej pokarmu i odkłada energię w postaci tłuszczyku.
- Znajduje bezpieczne miejsce, na przykład stertę liści, gawrę, dziuplę, norę albo jaskinię.
- Układa się w kryjówce, gdy temperatura spada, a znalezienie jedzenia staje się trudne.
- Podczas snu ogranicza ruch i zużywa znacznie mniej energii.
Sen zimowy może być przerywany. Niedźwiedź w gawrze nie zapada w tak głębokie odrętwienie jak jeż, a nietoperz może się czasem obudzić, gdy warunki w kryjówce się zmienią.
Jakie zwierzęta zapadają w sen zimowy?
Wśród zimowych śpiochów znajdziemy zarówno małe ssaki, jak i nietoperze. Każdy gatunek wybiera własną kryjówkę i ma nieco inny sposób odpoczywania:
- Jeż śpi głęboko w stercie liści, gałęzi lub innej osłoniętej kryjówce. Ciekawostka: nagłe wybudzenie może zabrać mu dużo energii potrzebnej do przetrwania zimy.
- Niedźwiedź spędza zimę w gawrze. Jego sen bywa przerywany, a samica może w tym czasie urodzić młode i je karmić.
- Nietoperz zimuje między innymi w jaskiniach, piwnicach i na strychach. Często śpi zawieszony głową w dół.
- Popielica może przesypiać nawet 8–10 miesięcy w roku. Zwykle wybiera dziuplę, drewnianą budkę albo spokojny strych.
- Suseł spędza w norze kilka zimowych miesięcy. To właśnie od niego pochodzi powiedzenie „śpiący jak suseł”.
Czy wiesz? Zimowy odpoczynek nie dotyczy wyłącznie ssaków. W chłodnych miesiącach spokojniejsze stają się także niektóre owady, płazy i gady. Rusałka pawik może zimować w piwnicy lub innym osłoniętym miejscu, a ropuchy chowają się w ziemi albo mule.
Kto śpi, a kto pozostaje aktywny?
Nie każde zwierzę zasypia na zimę. Wiewiórka, lis i zając pozostają aktywne, choć muszą radzić sobie z chłodem oraz trudniejszym dostępem do pokarmu.
| Zwierzę | Co robi zimą? | Gdzie szuka schronienia? |
|---|---|---|
| Jeż | Zapada w głęboką hibernację. | W stercie liści, gałęzi lub pod osłoną roślin. |
| Niedźwiedź | Śpi snem przerywanym. | W gawrze. |
| Wiewiórka | Pozostaje aktywna i korzysta z ukrytych zapasów. | W dziupli. |
| Lis | Pozostaje aktywny i poluje. | W norze albo innym osłoniętym miejscu. |
Aktywne zimą zwierzęta mają inne sposoby na przetrwanie. Lisy, zające i sarny zmieniają sierść na gęstszą, a wiewiórki jesienią chowają pokarm w różnych miejscach.
Jak być przyjacielem śpiących zwierząt?
Zwierzę w hibernacji wygląda czasem tak, jakby mocno spało, ale jego zapasy energii są ograniczone. Dlatego podczas zimowego spaceru zachowuj się spokojnie:
- Nie budź zwierzęcia, nawet jeśli wygląda na bezbronne.
- Nie dotykaj go i nie przenoś w inne miejsce.
- Nie świeć latarką na nietoperza i nie hałasuj przy jego kryjówce.
- Obserwuj z daleka i zostaw zwierzęciu spokojne schronienie.
Wybudzenie jeża, nietoperza lub innego zimowego śpiocha może sprawić, że zwierzę zużyje energię, której nie będzie mogło szybko uzupełnić. Jeżeli zwierzę wygląda na ranne, nie próbuj samodzielnie go leczyć. Najlepiej poprosić o pomoc dorosłego i skontaktować się z lokalnym ośrodkiem pomocy dzikim zwierzętom.
Podczas oglądania filmu edukacyjnego zwróć uwagę na kryjówki zwierząt, ich spokojny oddech i powolne ruchy. Zobaczysz, że sen zimowy nie jest zwykłą drzemką, lecz sposobem na oszczędzanie energii aż do nadejścia cieplejszych dni.



