Szachy to gra dla dwóch osób na planszy z 64 polami. Każdy gracz wykonuje ruch po kolei, a białe zaczynają. Celem nie jest zbicie wszystkich bierek, lecz danie mata królowi przeciwnika. Podstawowe zasady można poznać w około 15–20 minut i od razu rozpocząć pierwszą partię.

Jak ustawić szachownicę?

Połóż planszę tak, aby przy każdym graczu w prawym dolnym rogu znajdowało się białe pole. Bierki ustaw według następującej kolejności:

  1. Ustaw wieże w narożnikach szachownicy.
  2. Obok wież postaw skoczki, a obok nich gońce.
  3. Na pozostałych dwóch polach ustaw hetmana i króla. Biały hetman stoi na białym polu, a czarny hetman na czarnym.
  4. W drugim rzędzie przed figurami ustaw osiem pionów.

Po drugiej stronie planszy bierki przeciwnika ustawiasz w taki sam sposób, naprzeciwko własnych. Każdy gracz ma 16 bierek: króla, hetmana, dwie wieże, dwa gońce, dwa skoczki i osiem pionów.

Jak poruszają się bierki?

Podczas swojej tury przesuwasz jedną bierkę. Jeśli kończysz ruch na polu zajętym przez bierkę przeciwnika, zbijasz ją i zdejmujesz z planszy. Własne bierki nie mogą zajmować tego samego pola.

Każda bierka porusza się inaczej:

  • Król porusza się o jedno pole w dowolnym kierunku – do przodu, do tyłu, w bok lub po skosie. Nie może wejść na pole atakowane przez przeciwnika.
  • Hetman porusza się o dowolną liczbę pól w linii prostej lub po skosie. Nie może przeskakiwać nad innymi bierkami.
  • Wieża porusza się pionowo lub poziomo o dowolną liczbę wolnych pól. Wieże stoją na początku w narożnikach.
  • Goniec porusza się po skosie o dowolną liczbę wolnych pól. Przez całą partię pozostaje na polach jednego koloru.
  • Skoczek porusza się w kształcie litery L – dwa pola w jednym kierunku i jedno pole w bok. Jako jedyna bierka może przeskakiwać nad innymi bierkami.
  • Pion idzie do przodu o jedno pole, ale zbija po skosie. Przy swoim pierwszym ruchu może przesunąć się o dwa pola, jeśli oba pola są wolne.

Piony poruszają się w stronę przeciwnego końca planszy, więc białe idą w kierunku ósmego rzędu, a czarne w kierunku pierwszego. Gdy pion dotrze do ostatniego rzędu, awansuje na hetmana, wieżę, gońca lub skoczka. Najczęściej wybiera się hetmana.

Jak wygrać partię?

Celem gry jest szach-mat. Najpierw może nastąpić szach, czyli sytuacja, w której król jest atakowany. Gracz nie przegrywa jeszcze wtedy, ale musi natychmiast ochronić swojego króla.

Przed szachem można obronić się na trzy sposoby:

  • Przesuń króla na bezpieczne pole, którego przeciwnik nie atakuje.
  • Zasłoń króla inną bierką, jeśli między królem a atakującą bierką znajduje się wolna przestrzeń.
  • Zbij bierkę, która daje szacha, jeśli można to zrobić bez narażenia własnego króla.

Jeśli król jest szachowany i żaden z tych sposobów nie działa, następuje szach-mat. Partia kończy się wtedy zwycięstwem gracza, który zaatakował króla. Nie trzeba zbijać wszystkich bierek przeciwnika.

Partia może zakończyć się także remisem. Dzieje się tak między innymi przy patowej pozycji. Pat występuje wtedy, gdy gracz nie ma żadnego legalnego ruchu, ale jego król nie jest szachowany.

Jak wyglądają tury i pozostałe zasady?

Białe wykonują pierwszy ruch, a później gracze ruszają się naprzemiennie. W swojej turze można przesunąć tylko jedną bierkę. Wyjątkiem jest roszada, czyli specjalny ruch króla i wieży. Na początku nie trzeba się jej uczyć, podobnie jak bicia w przelocie. Te zasady można poznać po rozegraniu kilku prostych partii.

W grze przy planszy stosuje się też zasadę dotkniętej bierki. Oznacza ona, że jeśli dotkniesz swojej bierki, powinieneś nią wykonać ruch, o ile jest to możliwe. Podczas pierwszych partii najlepiej jednak skupić się na poprawnym poruszaniu figurami i pilnowaniu króla.

Na początku nie przesuwaj tej samej figury wiele razy bez potrzeby. Rozwijaj kilka bierek, staraj się zajmować środkowe pola i sprawdzaj, czy przeciwnik nie atakuje twojego króla. Nie musisz zapamiętywać gotowych otwarć.

Co zrobić po poznaniu zasad?

Rozstaw bierki i zagraj krótką partię z rodzicem, kolegą albo kimś, kto zna szachy. Na początku możesz pomylić ruch skoczka albo zapomnieć, że pion bije po skosie. To normalne.

Notatka eksperta: przegrana nie oznacza, że źle sobie radzisz. Każda partia pokazuje, czego można nauczyć się następnym razem. Najlepiej grać spokojnie, zadawać pytania i cieszyć się samą grą.