Płaskorzeźbę zrobisz w domu bez specjalistycznego warsztatu. Najłatwiejszy start zapewnia gips z odciskanymi fakturami, drewno wymaga dłut i większej cierpliwości, a techniki łączone pozwalają uzyskać relief przez naklejanie gotowych elementów.
Jak wybrać technikę wykonania?
Płaskorzeźba, inaczej relief, to kompozycja z zachowanym tłem, na którym wypukły lub wklęsły wzór tworzy dekorację. W domu możesz ją odlać i odcisnąć w gipsie, wyrzeźbić w drewnie albo zbudować z lekkich elementów przyklejonych do płyty lub ściany.
| Metoda | Poziom trudności | Wymagane narzędzia | Czas wykonania | Efekt i zastosowanie |
|---|---|---|---|---|
| Gips i odciskanie | Niski | Forma, szpachelka, pojemnik, przedmioty do odciskania | Krótki | Relief z fakturą liści, sznurków lub stempli |
| Rzeźbienie w drewnie | Średni | Dłuta, podbijak, papier ścierny | Dłuższy | Trwała dekoracja o naturalnym wyglądzie |
| Technika łączona | Niski | Płyta, klej, gotowe elementy, farba | Krótki | Relief geometryczny lub florystyczny bez rzeźbienia |
| Glina | Średni | Glina, łyżeczka lub patyczki modelarskie | Średni | Modelowana dekoracja, którą można suszyć lub odlać w gipsie |
Gips będzie najlepszy, gdy zależy Ci na szybkim rezultacie i łatwym eksperymentowaniu z fakturą. Drewno wybierz wtedy, gdy chcesz nauczyć się pracy z dłutem i uzyskać trwalszą, bardziej rzemieślniczą dekorację. Glina pozwala modelować i dodawać materiał, zamiast go odejmować, natomiast techniki łączone nie wymagają klasycznego rzeźbienia.
Jak zrobić płaskorzeźbę z gipsu?
Przygotuj gips, wodę, pojemnik do mieszania, szpachelkę, prostą formę oraz lekkie przedmioty, które zostawią wzór. Mogą to być liście, sznurki, kawałki materiału, sztuczne kwiaty albo stemple wycięte z tektury. Gips mieszaj spokojnie, ponieważ energiczne mieszanie wprowadza do masy pęcherzyki powietrza.
Przed rozpoczęciem sprawdź, czy masz przygotowane podstawowe elementy:
- Zabezpieczone folią lub papierem podłoże.
- Gotową formę z tektury, sklejki albo płyty, której boki można później łatwo rozebrać.
- Wybrany wzór lub przedmioty do odciskania.
- Pojemnik, wodę, gips, szpachelkę i rękawice robocze.
Następnie wykonaj pracę w tej kolejności:
- Wlej wodę do naczynia, wsyp gips i odczekaj chwilę, aż proszek nasiąknie.
- Mieszaj powoli, aż masa uzyska konsystencję gęstej śmietany. Zbyt rzadka mieszanka będzie słabsza, a zbyt gęsta szybko zacznie wiązać.
- Wypełnij formę gipsem i delikatnie stuknij w jej boki, aby uwolnić część pęcherzyków powietrza.
- Gdy powierzchnia zacznie lekko tężeć, odciśnij wybrane faktury. Stempel możesz przymocować taśmą dwustronną do drewnianej łyżki lub patyczka.
- Jeśli chcesz zatopić lekki element, umieść go w świeżej masie mniej więcej do połowy. Ciężkie przedmioty mogą odpaść lub zdeformować płytę.
- Usuń grudki patyczkiem i wygładź brzegi pędzlem zwilżonym zimną wodą.
- Po związaniu gipsu rozbierz formę, a drobne nierówności wyrównaj delikatnie papierem ściernym.
Gdy gips zacznie zastygać zbyt szybko, nie rozcieńczaj go przypadkowo dużą ilością wody. Lepiej przygotować nową, mniejszą porcję zgodnie z instrukcją na opakowaniu. Gotową płytę możesz pozostawić w naturalnym kolorze, pomalować farbą ścienną albo zaakcentować wypukłości złoceniem.
Rzeźbienie w drewnie dla początkujących
Na początek wybierz miękkie, łatwe w obróbce drewno, najlepiej lipę. Przygotuj szkic na kartce, przenieś go na wygładzoną deskę i dobrze unieruchom materiał. Do rozpoczęcia pracy wystarczą trzy dłuta: płaskie, łukowate i w kształcie litery V. Gumowy młotek może zastąpić podbijak, ale używaj go z wyczuciem.
Najpierw większym dłutem usuń tło i zaznacz główny kształt. Potem przechodź do mniejszych narzędzi, wycinając kontury oraz detale. Nie próbuj od razu uzyskać dużej głębokości. Bezpieczniej jest zdejmować cienkie warstwy i regularnie sprawdzać, czy kompozycja zachowuje właściwe proporcje.
Nie prowadź dłuta w stronę dłoni ani własnego ciała. Materiał musi być stabilnie zamocowany, a narzędzie prowadź kontrolowanym ruchem, bez pracy jedną ręką nad luźną deską.
Przy pracy z ostrymi narzędziami trzymaj dłuto dwiema rękami, nie umieszczaj wolnej dłoni na drodze ostrza i nie ciągnij narzędzia do siebie. Załóż okulary ochronne, utrzymuj porządek na stanowisku i sprawdź, czy dłuto nie ma uszkodzonej rękojeści.
Po wyrzeźbieniu wzoru wygładź powierzchnię papierem ściernym. Drewno możesz zabezpieczyć olejem lnianym lub olejem duńskim, bejcą albo lakierem. Preparat nakładaj cienkimi warstwami i zgodnie z instrukcją producenta. Olej przyciemni materiał oraz podkreśli jego rysunek.
Jak uzyskać relief bez rzeźbienia?
Techniki łączone sprawdzą się, gdy chcesz szybko stworzyć dekorację ścienną bez używania dłut. Bazą może być sklejka, płyta meblowa albo przygotowany fragment ściany. Poszczególne elementy przyklejaj dopiero po rozplanowaniu całej kompozycji:
- Wytnij ze styropianu kwadraty i prostokąty, sklej je warstwowo i pomaluj, tworząc geometryczny relief.
- Przyklej do płyty lekkie drewniane klocki, płatki, rozety lub sztuczne kwiaty, a krawędzie pokryj cienką warstwą gipsu.
- Użyj szablonu do naniesienia powtarzalnego wzoru, a wypukłe fragmenty podkreśl farbą w innym odcieniu.
- Zbuduj kompozycję ze sznurków, tektury i lekkich dekoracji, po czym wypełnij przestrzenie gipsem.
Przy mocowaniu elementów do ściany wybierz klej przeznaczony do konkretnego podłoża. Małe części możesz podeprzeć taśmą malarską do czasu związania kleju. Na większej powierzchni najpierw wykonaj szkic i zaznacz położenie każdego elementu.
Wykończenie i montaż gotowej pracy
Gipsowy relief można pomalować farbą ścienną, farbą akrylową lub pozostawić w surowej bieli. Ciekawy efekt daje pomalowanie całej powierzchni jednym kolorem i delikatne przetarcie wypukłości jaśniejszą farbą. Drewnianą płaskorzeźbę zabezpiecz olejem, bejcą albo lakierem odpowiednim do drewna.
Glina czerwona wymaga powolnego suszenia. Przy dobrze przygotowanym i ubitym materiale praca ma mniejsze ryzyko pękania, ale pozostaje podatna na zamoczenie i uszkodzenia mechaniczne. Szarą glinę można potraktować jako model do wykonania gipsowego odlewu.
Przed zawieszeniem sprawdź ciężar dekoracji, rodzaj ściany i nośność wybranego mocowania. Małą płytę można zawiesić na uchwycie przytwierdzonym z tyłu, a cięższy relief wymaga solidnego kołka lub kilku punktów montażowych. Na pierwszy projekt najlepiej wybrać gips z odciskanymi liśćmi albo prostą kompozycję ze styropianu. Po opanowaniu tej metody łatwiej przejść do rzeźbienia w lipie.
