Nurek Kartezjusza to prosty domowy eksperyment, w którym mały obiekt zanurza się i wypływa po ściśnięciu plastikowej butelki. Do jego wykonania wystarczą rurka, spinacz, plastelina, woda i przezroczysta butelka. Najważniejszy etap to dokładne wyważenie nurka w szklance przed przeniesieniem go do butelki.
Co jest potrzebne?
Przygotuj następujące materiały:
- przezroczysta plastikowa butelka z zakrętką
- słomka lub zakraplacz zamknięty z jednej strony
- spinacz biurowy
- plastelina
- szklanka z wodą do wyważania
Jak zrobić i wyważyć nurka?
- Przygotuj korpus. Jeśli używasz słomki, odetnij krótki odcinek i zamknij jeden jego koniec plasteliną. Rurka musi zatrzymywać powietrze w środku.
- Dodaj obciążenie. Do dolnej części rurki przymocuj spinacz. Możesz unieruchomić go niewielką ilością plasteliny. Nie dodawaj od razu dużej ilości masy, ponieważ nurek może stać się zbyt ciężki.
- Przeprowadź test w szklance. Włóż nurka do wody i lekko zanurz go palcem. Powinien wypłynąć, ale położyć się przy powierzchni tak, aby wystawała tylko niewielka część rurki. Ten etap służy do wyważenia modelu, a nie do sprawdzania reakcji na ściskanie.
- Wyreguluj masę. Jeśli nurek opada na dno szklanki, zdejmij odrobinę plasteliny. Jeśli unosi się zbyt wysoko i trudno go zanurzyć, dodaj bardzo mały kawałek obciążenia. Po każdej zmianie ponownie sprawdź model w szklance.
- Napełnij butelkę. Wlej wodę niemal pod samą zakrętkę. Im mniej powietrza zostanie nad wodą, tym łatwiej będzie ścisnąć butelkę.
- Przenieś nurka do butelki. Włóż wyważony model do środka i uzupełnij wodę, jeśli pozostało jej zbyt mało.
- Szczelnie zakręć butelkę. Ściśnij jej ścianki. Nurek powinien zacząć opadać. Gdy puścisz butelkę, powinien wypłynąć.
Butelka musi być szczelnie zamknięta. Jeśli powietrze lub woda wydostają się przez zakrętkę, nacisk nie przeniesie się prawidłowo na wodę i model może nie reagować. Podczas doświadczenia trzymaj butelkę pionowo.
Co zrobić, jeśli nurek nie działa?
Najczęstsze problemy wynikają z niewłaściwego wyważenia albo nieszczelności. Wprowadź tylko jedną zmianę naraz:
- Nurek tonie od razu. Zdejmij część plasteliny i ponownie sprawdź go w szklance.
- Nurek nie tonie po ściśnięciu butelki. Dodaj niewielką ilość plasteliny, aby zwiększyć jego masę.
- Nurek unosi się zbyt wysoko w szklance. Dodaj odrobinę obciążenia, aż będzie ledwo wystawał nad powierzchnię.
- Nurek przestaje wypływać. Wyjmij go i usuń część plasteliny. Do środka mogła dostać się woda albo model został zbyt mocno dociążony.
- Ściskanie nie daje efektu. Sprawdź zakrętkę, poziom wody i szczelność rurki. Butelkę najlepiej napełnić prawie całkowicie.
Dlaczego nurek się porusza?
W środku rurki znajduje się powietrze. Ściśnięcie butelki zwiększa ciśnienie w wodzie, zgodnie z prawem Pascala. Woda zostaje wtedy wepchnięta do rurki, a powietrze zajmuje mniejszą objętość. Nurek staje się cięższy w stosunku do wypieranej wody i zaczyna tonąć.
Po puszczeniu butelki ciśnienie spada. Powietrze w nurku rozpręża się i wypycha część wody na zewnątrz. Model odzyskuje większą wyporność i wypływa. To działanie prawa Archimedesa, które opisuje siłę wyporu działającą na przedmiot zanurzony w cieczy.
Najwięcej cierpliwości wymaga wyważanie w szklance. Gdy nurek ledwo utrzymuje się na powierzchni, zwykle prawidłowo reaguje na nacisk butelki.



