Model wulkanu z masy solnej łączy kreatywną pracę z prostym doświadczeniem chemicznym. Plastikowa butelka tworzy komin, masa solna – stabilny stożek, a soda oczyszczona i ocet wywołują pienistą „erupcję”.
Czego potrzebujesz?
Przygotuj wszystkie materiały przed rozpoczęciem pracy. Wielkość butelki wpłynie na rozmiar całego modelu, dlatego do projektu domowego dobrze sprawdzi się pojemnik o pojemności około 0,5 l.
Do wykonania konstrukcji potrzebne będą:
- Masa solna przygotowana z mąki, soli i wody
- Plastikowa butelka
- Tacka lub płaskie naczynie
- Miska do mieszania składników
- Farby akrylowe albo plakatowe i pędzle
Do przygotowania erupcji użyj:
- Sody oczyszczonej
- Octu
- Płynu do mycia naczyń
- Czerwonego lub pomarańczowego barwnika spożywczego
Jak zbudować bryłę wulkanu?
Masa solna jest łatwa do przygotowania, plastyczna i po wyschnięciu twardnieje. Dzięki temu model można wykorzystać podczas kilku kolejnych doświadczeń. Do budowy stabilnego stożka zastosuj proporcję 2:1, czyli dwie części mąki na jedną część soli.
- Wsyp do miski 2 szklanki mąki i 1 szklankę soli. Wymieszaj suche składniki.
- Dodawaj stopniowo około 1 szklanki wody, cały czas mieszając. Nie wlewaj jej od razu, ponieważ ilość potrzebna do uzyskania właściwej konsystencji może się nieco różnić.
- Wyrabiaj masę przez kilka minut, aż stanie się jednolita, elastyczna i przestanie kleić się do dłoni. Jeśli jest zbyt sucha, dodaj odrobinę wody. Gdy się klei, dosyp niewielką ilość mąki.
- Ustaw butelkę na tacy. Możesz pozostawić ją w całości albo odciąć dolną część, jeśli zależy Ci na niższym modelu. Otwór butelki musi pozostać odkryty.
- Oblepiaj butelkę masą solną, formując szeroki stożek. U podstawy użyj więcej masy, a ku górze zwężaj zbocza. Wokół otworu uformuj lekko nieregularny krater.
- Dodaj na zboczach płytkie rowki, które później będą przypominały strugi lawy. Nie twórz zbyt cienkich ścianek, bo mogą pęknąć podczas suszenia.
- Odstaw model do wyschnięcia na 24–48 godzin w ciepłym, suchym miejscu. Suszenie powinno przebiegać powoli. Piekarnik może skrócić ten czas, ale zbyt wysoka temperatura zwiększa ryzyko pękania, dlatego taki wariant wymaga nadzoru osoby dorosłej.
Po wyschnięciu sprawdź, czy masa jest twarda także przy podstawie. Jeśli model ma być używany wielokrotnie, nie maluj wnętrza butelki ani nie zaklejaj jego otworu.
Jak przeprowadzić erupcję?
Za efekt pienienia odpowiada reakcja sody oczyszczonej z octem. Soda jest zasadą, a ocet zawiera kwas octowy. W wyniku reakcji powstaje między innymi dwutlenek węgla, którego pęcherzyki wypychają kolorową ciecz z krateru. Płyn do mycia naczyń zatrzymuje gaz w pęcherzykach, dzięki czemu piana jest obfitsza i utrzymuje się dłużej.
Poniższa tabela ułatwia szybkie odmierzenie składników na jedną erupcję:
| Składnik | Ilość | Rola |
|---|---|---|
| Soda oczyszczona | 2–3 łyżki | Reaguje z octem |
| Ocet | 30–50 ml | Uruchamia pienienie |
| Płyn do mycia naczyń | około 1 łyżeczka | Zwiększa ilość piany |
| Barwnik spożywczy | 5–10 kropli | Nadaje „lawie” kolor |
Ocet i barwnik mogą zabrudzić meble, tkaniny oraz niektóre powierzchnie. Ustaw model na tacy, najlepiej w dobrze wentylowanym miejscu lub na zewnątrz. Nie kieruj twarzy nad kraterem i nie pozwalaj dziecku próbować składników.
Gdy stanowisko jest przygotowane, wykonaj doświadczenie w tej kolejności:
- Wsyp do otworu butelki 2–3 łyżki sody oczyszczonej.
- Dodaj barwnik spożywczy i płyn do mycia naczyń.
- W osobnym naczyniu odmierz 30–50 ml octu.
- Wlej ocet zdecydowanym ruchem do krateru i odsuń ręce od modelu.
Reakcja rozpoczyna się natychmiast. Po zakończeniu można opłukać krater, wysuszyć model i powtórzyć eksperyment z nową porcją składników. Zmiana ilości sody lub octu wpłynie na intensywność i czas trwania piany, ale nie należy szczelnie zamykać butelki, ponieważ gaz musi mieć ujście.
Jak sprawić, by wulkan wyglądał realistycznie?
Malowanie rozpocznij dopiero po całkowitym wyschnięciu masy. Naturalny wygląd uzyskasz dzięki kilku warstwom farby i nieregularnej fakturze zboczy.
- Pomaluj podstawę oraz zbocza odcieniami szarości, brązu i czerni.
- Zastosuj cieniowanie, nakładając ciemniejszą farbę u podstawy i w zagłębieniach.
- Krater pomaluj na czarno, a jego krawędzie podkreśl czerwienią lub pomarańczem.
- Dodaj do wilgotnej farby odrobinę piasku albo drobnych kamyków, aby uzyskać skalistą teksturę.
- Na zboczach namaluj cienkie, czerwone smugi imitujące zastygłe strugi lawy.
- Na wyschnięte, czerwone fragmenty nałóż odrobinę bezbarwnego lakieru lub kleju, aby uzyskać połysk.
Najważniejsze jest zachowanie otwartego krateru i drożnego wnętrza. Dekoracje nie powinny utrudniać spływania piany ani utrudniać późniejszego czyszczenia modelu. Po wykonaniu projektu można porozmawiać z dzieckiem o reakcji zobojętniania, powstawaniu dwutlenku węgla i różnicy między pianą w doświadczeniu a prawdziwą lawą.
Gotowy model można przechowywać i wykorzystywać wielokrotnie. Najlepszy efekt daje połączenie dokładnie wyrobionej masy, spokojnego suszenia i precyzyjnego odmierzenia składników erupcji.



